راهنمای جامع ماده 9 مالیات بر ارزش افزوده

ماده 9 مالیات بر ارزش افزوده مهم‌ترین بخش قانون مالیاتی کشور است. بر اساس این قانون، مصرف‌کنندگان هیچ هزینه‌ای بابت مالیات برای این کالاها نمی‌پردازند و فروشندگان نیز حق دریافت ارزش افزوده روی آن‌ها را ندارند، هر چند موظفند صورت‌حساب الکترونیکی این موارد معاف از مالیات را در سامانه مودیان ثبت کنند.

هدف اصلی قانون‌گذار از تدوین این ماده، حمایت از سبد معیشت خانوار، کاهش هزینه‌های درمان و آموزش، و تقویت بخش کشاورزی و تولید است. این ماده در دو بخش اصلی شامل بند «الف» (۱۷ گروه کالایی معاف مانند خوراکی‌های اساسی، محصولات کشاورزی، دارو و کتاب) و بند «ب» (۱۷ گروه خدماتی معاف نظیر خدمات درمانی، آموزشی، بانکی و حمل‌ونقل عمومی) تنظیم شده است.

ماده ۹ مالیات ارزش افزوده چیست؟

ماده ۹ مالیات ارزش افزوده شامل فهرستی از کالاهای مصرفی، درمانی، کشاورزی و خدمات ضروری می‌باشد که قانون‌گذار خرید و فروش آن‌ها را از مالیات معاف کرده است. یعنی خریدار نباید پولی بابت مالیات این موارد بدهد و فروشنده هم حق ندارد هنگام صدور صورتحساب الکترونیکی سامانه مودیان مبلغی برای ارزش افزوده اضافه کند. هدف اصلی از نوشتن ماده ۹ ارزش افزوده چند چیز مشخص بوده که شامل موارد زیر می‌شود.

• ارزان‌تر ماندن خوراکی‌های اصلی در سفره خانواده‌ها (مثل نان، لبنیات، گوشت و برنج).
• حمایت از کشاورزان و دامداران برای تولید ارزان‌تر غذا.
• کاهش هزینه‌های درمان، دارو، بستری و ویزیت پزشکان.
• کمک به آموزش، کتاب‌خوانی، پژوهش و ورزش در کشور.
• رونق دادن به حمل‌ونقل عمومی و خدمات بانکی.

متن ماده ۹ مالیات بر ارزش افزوده و بخش‌های اصلی آن

بررسی متن قانون ماليات بر ارزش افزوده مصوب 1400,03,02 نشان می‌دهد که قانون‌گذار برای برطرف کردن ابهامات قانون آزمایشی سابق (مصوب ۱۳۸۷) و شفاف‌سازی تکالیف مشمولین ثبت نام مودیان ارزش افزوده، تلاش کرده است مصادیق معافیت را با دقت بیشتری دسته‌بندی کند؛ هرچند به دلیل تنوع مبادلات تجاری، در برخی حوزه‌ها بعدها اصلاحات تکمیلی از سوی مراجع قانون‌گذاری صادر شد.

ساختار کلی ماده 9 مالیات بر ارزش افزوده به دو بخش اصلی زیر تقسیم می‌شود:

• بند «الف» (کالاها): شامل ۱۷ گروه کالایی معاف از مالیات همراه با تبصره‌هایی درباره شرایط بهداشتی، بسته‌بندی، نحوه واردات کالاها و کالاهای اهدایی می‌شود.
• بند «ب» (خدمات): شامل ۱۷ گروه خدماتی معاف از مالیات به همراه نکاتی درباره قراردادهای کاری، حقوق و دستمزد و درآمدهایی که کلاً مشمول مالیات ارزش افزوده نیستند.

در ادامه، جزئیات هر دو بخش کالاها و خدمات را به دقت بررسی می‌کنیم.

لیست کامل کالاهای معاف از مالیات بر ارزش افزوده (بند الف)

در کنار قوانین مربوط به مالیات بر ارزش افزوده شرکت های خدماتی در بخش خدمات، بند «الف» ماده ۹ قانون مالیات بر ارزش افزوده، ۱۷ گروه از کالاها را دربرمی‌گیرد. در ادامه، لیست کامل کالاهای معاف از مالیات بر ارزش افزوده را به‌صورت دسته‌بندی‌شده مرور خواهیم کرد.

1. محصولات کشاورزی، دامپروری، زنبورداری و نهاده‌ها (اجزای ۱ تا ۴)

مطابق با مقررات اجرایی و اصلاحیه قانون تسهیل سامانه مودیان، بند «الف» ماده ۹ قانون مالیات بر ارزش افزوده، ۱۷ گروه از کالاها را دربرمی‌گیرد. کشاورزی و دامداری پایه تولید غذا هستند و به همین دلیل محصولات اولیه و وسایل لازم برای تولید آن‌ها از مالیات معاف شده‌اند؛ در ادامه، این فهرست را به‌صورت دسته‌بندی‌شده مرور خواهیم کرد.

• محصولات خام کشاورزی (جزء ۱): تمام محصولاتی که مستقیماً از زمین، باغ یا گلخانه (مانند میوه، سبزی، صیفی‌جات، قارچ، گیاهان دارویی و چوب خام) برداشت می‌شوند و تغییری روی آن‌ها صورت نگرفته است.
• عملیات مجاز با حفظ معافیت مالیاتی: اقداماتی نظیر بسته‌بندی، نگهداری در سردخانه، انجماد، شست‌وشو، پاک‌کردن، غربال بذر، درجه‌بندی، پوست‌گیری (مانند تبدیل شلتوک به برنج)، خشک‌کردن (مانند کشمش، خرما و چای)، تفت نخود و پنبه‌پاک‌کنی، «فرآوری صنعتی» محسوب نمی‌شوند. بنابراین این محصولات و خدماتی که روی آن‌ها انجام می‌شود همچنان از مالیات معاف هستند.
• دام زنده و خوراک آن (جزء ۲): فروش انواع حیوانات زنده پرورشی شامل گاو، گوسفند، طیور و پرندگان، ماهی و آبزیان، زنبور عسل و حشرات آزمایشگاهی یا صنعتی، به همراه غذای دام و طیور، مواد اصلی اصلاح نژاد، کمپوست و محیط‌های کشت بافت معاف است. همچنین محصولات تولیدی زنبورداری و نوغانداری نیز در این بخش معاف هستند.
• نهاده‌های کشاورزی (جزء ۳): بذر، نشاء، نهال، سم و کود معاف از مالیات هستند.
• آب مصارف کشاورزی (جزء ۴): آبی که برای زمین‌ها و باغات کشاورزی استفاده می‌شود مالیات ندارد.

2. خوراکی‌ها و سبد غذایی خانواده (جزء ۵)

این بخش مهم‌ترین قسمت برای خرید روزمره مردم است و در فرایند ثبت و ارسال فاکتورها از طریق شرکت معتمد مالیاتی نیز مشمول نرخ مالیاتی نمی‌شود؛ مواد خوراکی زیر هنگام خرید در بازار داخلی کاملاً معاف از مالیات هستند.

• شیر، پنیر و ماست
• تخم‌مرغ و تخم سایر پرندگان (و تبدیل تخم‌مرغ نطفه‌دار به جوجه یک‌روزه)
• آرد و انواع نان
• انواع گوشت (قرمز، مرغ، ماهی) و فرآورده‌های گوشتی (طبق فهرستی که وزارت بهداشت هر سال اعلام می‌کند)
• برنج، حبوبات (عدس، نخود، لوبیا و…)، سویا و پروتئین سویا
• انواع روغن‌های خوراکی (گیاهی و حیوانی)
• شیرخشک مخصوص تغذیه کودکان
• شرط سلامت محصول (تبصره ۴ بند الف): همه این خوراکی‌ها زمانی از معافیت مالیاتی استفاده می‌کنند که گواهی سلامت و استانداردهای بهداشتی را از مراجعی مثل سازمان غذا و دارو یا سازمان ملی استاندارد داشته باشند.

3. کتاب، مطبوعات، کاغذ و لوازم‌تحریر (اجزای ۶ و ۷)

برای ارزان‌تر شدن کتاب، مجله و کاغذ و کمک به گسترش آموزش، این محصولات از پرداخت برخی هزینه‌هامعاف شده‌اند. بر همین اساس، مهم‌ترین اقلام و ملزومات معاف در این حوزه شامل موارد زیر هستند.

• خمیر کاغذ، کاغذ باطله، دفتر تحریر و انواع کاغذهای مخصوص چاپ، نوشتن و روزنامه.
• کتاب، روزنامه، مجله و نشریه؛ چه به شکل چاپی و کاغذی و چه به صورت نسخه الکترونیکی و دیجیتال.

4. طلا، ملک و ابزارهای سرمایه‌گذاری (اجزای ۹ تا ۱۲)

جهت رونق‌بخشی به بازارهای مالی، تسهیل جریان نقدینگی و هدایت سرمایه‌ها به پروژه‌های مولد، برخی از دارایی‌های سرمایه‌ای از پرداخت مالیات بر ارزش افزوده معاف شده‌اند. دارایی‌ها و ابزارهای مالی مشمول این قانون به شرح زیر می‌باشند.

• شمش طلا (جزء ۹): خرید و فروش انواع شمش طلا (چه تولید داخل باشد و چه وارداتی) و حواله‌های کاغذی یا الکترونیکی که پشتوانه ۱۰۰ درصد طلا دارند معاف از مالیات است. (دقت کنید که این حکم برای شمش طلاست؛ وضعیت النگو، گوشواره و طلای ساخته‌شده در ماده ۲۶ مشخص شده است).
• املاک و زمین (جزء ۱۰): خریدوفروش زمین، خانه، مغازه و حواله‌های مربوط به املاک از ارزش افزوده معاف است.
• صندوق‌های پروژه و نهادهای مالی (اجزای ۱۱ و ۱۲): جابه‌جایی اموال و دارایی‌ها به صندوق‌های سرمایه‌گذاری پروژه یا نهادهای واسط برای اجرای پروژه‌ها مشمول مالیات نیست.

5. دارو، درمان، فرش دستباف و صنایع‌دستی (اجزای ۱۳ تا ۱۵)

چون بخش درمان و میراث بومی به بهبود زندگی مردم، اشتغال‌زایی و زنده نگه داشتن هویت ملی کمک می‌کنند، از پرداخت برخی مالیات‌ها معاف شده‌اند. فهرست کالاهای معاف در این بخش‌ها به شرح زیر دسته‌بندی می‌شوند.

• فرش دستباف: خریدوفروش فرش‌های دستباف و مواد اولیه اصلی آن مانند پشم و ابریشم (جزء ۱۳).
• صنایع‌دستی ایرانی: صنایع‌دستی ساخت داخل طبق فهرستی که وزارت میراث فرهنگی و وزارت اقتصاد هر سال تایید می‌کنند (جزء ۱۴).
• دارو و لوازم توانبخشی: انواع دارو و واکسن‌های انسانی و حیوانی، لوازم مصرفی درمانی بیمارستان‌ها و وسایل توانبخشی برای معلولان و بیماران (جزء ۱۵).

6. کالای همراه مسافر و تجهیزات ویژه (اجزای ۸، ۱۶ و ۱۷)

برای اینکه مسافران راحت‌تر سفر کنند و تجهیزات لازم برای امنیت و دفاع کشور بهتر تامین شود، برخی کالاها از پرداخت مالیات و عوارض گمرکی معاف شده‌اند. جزئیات و شرایط این وسایل و کالاهای ویژه به شرح زیر است.

• خرید شخصی مسافران (جزء ۸): وسایلی که مسافران برای استفاده شخصی خودشان وارد کشور می‌کنند، تا مقداری که گمرک مجاز دانسته، از مالیات معاف است.
• تجهیزات راداری و نظامی (اجزای ۱۶ و ۱۷): رادارها، تجهیزات ناوبری هواپیماها و تجهیزات نظامی و امنیتی با ضوابط قانونی و تایید وزارت دفاع.

تفسیر ماده ۹ قانون مالیات بر ارزش افزوده در واردات کالا

خیلی از افراد فکر می‌کنند اگر کالایی در بازار داخل معاف است، واردات آن از خارج هم بدون مالیات است. در تفسیر ماده ۹ قانون مالیات بر ارزش افزوده باید به تبصره ۱ بند «الف» دقت زیادی کرد؛ چون قانون‌گذار رفتار مالیاتی گمرک را از بازار داخلی جدا کرده است. برخی کالاها هم در گمرک معاف‌اند و هم در داخل؛ اما گروهی از کالاهای اساسی و کشاورزی، موقع ورود به کشور در گمرک مشمول مالیات می‌شوند. جدول زیر، تفاوت وضعیت مالیاتی در گمرک و بازار داخلی را نشان می‌دهد.

واردات کالاهای اهدایی چه زمانی معاف است؟

یکی دیگر از بخش‌های مهم قانون (تبصره ۳ بند «الف»)، به معافیت واردات کالاهای اهدایی اختصاص دارد. بر این اساس، کالاهایی که به‌صورت کاملاً رایگان ارسال می‌شوند، تنها در صورتی از پرداخت مالیات گمرکی معاف هستند که به مقصد نهادهای زیر وارد شده و تاییدیه‌های قانونی مربوطه را دریافت کنند.

• جمعیت هلال احمر، سازمان بهزیستی، سازمان اورژانس کشور، آستان‌های مقدسه و کمیته امداد امام خمینی (با تایید وزیر اقتصاد).
• حوزه‌های علمیه (با تایید مرکز مدیریت حوزه علمیه استان).
• موسسات خیریه رسمی (با تایید مرجع صادرکننده مجوز و تایید نهایی وزیر اقتصاد).

شرح ماده ۹ ارزش افزوده در بخش خدمات (بند ب)

در بند «ب» ماده ۹ قانون مالیات بر ارزش افزوده، ۱۷ گروه از خدماتی که مردم و سازمان‌ها دریافت می‌کنند معاف از مالیات اعلام شده است. در ادامه متن ماده ۹ ارزش افزوده را در بخش خدمات مرور می‌کنیم.

1. خدمات پزشکی، درمانی و سلامت (اجزای ۱ و ۲)

برای کمتر شدن هزینه‌های درمان خانواده‌ها و حفظ سلامت مردم، قانون بخش زیادی از خدمات پزشکی و مراقبتی را از مالیات بر ارزش افزوده معاف کرده است. این خدمات شامل موارد زیر می‌شود.

• کلیه کارهای درمانی، آزمایش‌ها، خدمات تشخیصی، پیشگیری، توانبخشی، نگهداری و همچنین خدمات مربوط به آرامستان‌ها و کفن‌ودفن (جزء ۱).
• خدمات درمانی و پیشگیری برای حیوانات (دامپزشکی) و گیاهان، خدمات مکانیزاسیون آب و کشاورزی و کشت بافت گیاهی (جزء ۲).

2. خدمات چاپ، نشر و مطبوعات (جزء ۳)

تمامی مراحل و خدمات مرتبط با فرآیند نشر، از جمله چاپ، انتشار و توزیع انواع کتاب، روزنامه، نشریات و مجلات مشمول معافیت مالیاتی هستند. با این حال، این تسهیلات دربرگیرنده تمامی فعالیت‌های این حوزه نبوده و مواردی نظیر خدمات موسسات کنکور، انتشار کتاب‌های کمک‌آموزشی و همچنین درج آگهی‌های تبلیغاتی در مطبوعات از این قاعده مستثنی هستند و ملزم به پرداخت مالیات خواهند بود.

3. حقوق، دستمزد و نیروهای شرکتی (جزء ۴)

کلیه فعالیت‌ها و خدماتی که در ازای آن‌ها دستمزد ماهانه پرداخت می‌شود و مشمول مالیات بر درآمد حقوق هستند، از مالیات بر ارزش افزوده معاف خواهند بود. در همین راستا، در قراردادهای بزرگ شرکت‌های پیمانکاری و تامین نیروی انسانی (مانند شرکت‌های خدماتی، نظافتی و مراقبتی)، صرفاً آن بخش از مبلغ قرارداد که مستقیماً به حقوق، دستمزد و مزایای قانونی کارگران اختصاص دارد و به تایید سازمان تامین اجتماعی رسیده است، مشمول معافیت خواهد بود؛ در حالی که مابقی مبالغ صورت‌حساب از جمله کارمزد مدیریت، سود پیمانکار و هزینه‌های اداری، مشمول مالیات بر ارزش افزوده است.

4. بانک، بورس، وام و بیمه (اجزای ۵ تا ۱۲)

برای گردش آسان‌تر پول، ارزان‌تر شدن خدمات مالی و حمایت از بیمه، بخش زیادی از کارهای پولی و بانکی مالیات بر ارزش افزوده ندارند. جزئیات این خدمات را در ادامه می‌خوانید.

• بانک‌ها و قرض‌الحسنه: گرفتن سپرده، دادن وام و تسهیلات، صدور ضمانت‌نامه‌ها، انتقال پول و خدمات صندوق‌های قرض‌الحسنه و صندوق‌های حمایتی دولتی (اجزای ۵، ۶ و ۷).
• خدمات بیمه (جزء ۸): بیمه زندگی (عمر)، بیمه محصولات کشاورزی، بیمه تامین اجتماعی و بیمه درمان تکمیلی معاف هستند. سایر بیمه‌ها که نامشان در این ماده نیامده، مشمول معافیت ماده ۹ نیستند.
• بورس و سهام (اجزای ۹ تا ۱۱): خریدوفروش سهام، کارمزد معاملات بورس، حق‌تقدم و صدور یا ابطال واحدهای صندوق‌های سرمایه‌گذاری.
• شرکت‌های لیزینگ (جزء ۱۲): فقط سود وامی که شرکت‌های لیزینگ رسمی به مشتریان می‌دهند معاف است، اما قیمت خود کالایی که واگذار می‌کنند طبق روال عادی حساب می‌شود.

5. حمل‌ونقل و اقامتگاه‌ها (اجزای ۱۳ و ۱۵)

برای کمتر شدن هزینه‌های رفت‌وآمد عمومی، رونق سفرهای ارزان‌قیمت و حمایت از مردم، خدمات پایه حمل‌ونقل و اقامتگاه‌های معمولی از پرداخت مالیات معاف شده‌اند. شرایط این معافیت‌ها به شرح زیر است.

• حمل‌ونقل عمومی (جزء ۱۳): جابه‌جایی بار و مسافر با اتوبوس، تاکسی، وانت، قطار و کشتی (درون‌شهری، بین‌شهری و خارجی) معاف از مالیات است. بلیت هواپیما و حمل‌ونقل هوایی معاف نیست و مسافران باید مالیات آن را بپردازند.
• هتل‌ها و اقامتگاه‌ها (جزء ۱۵): هزینه اقامت در هتل‌های ۳ ستاره، ۲ ستاره، ۱ ستاره، مهمان‌پذیرها و سایر مراکز اقامتی دارای مجوز قانونی معاف است؛ اما هتل‌های لوکس ۴ و ۵ ستاره مشمول مالیات هستند.

آیا صدور بارنامه هم از مالیات بر ارزش افزوده معاف است؟

یکی از مسائلی که سال‌ها باعث اختلاف میان شرکت‌های باربری و ادارات مالیاتی بود، این بود که آیا کاغذی که به عنوان «بارنامه» صادر می‌شود، یک خدمت اداری جداگانه و مشمول مالیات است یا جزئی از همان خدمات حمل‌ونقل معاف به حساب می‌آید.

برای پایان دادن به این اختلاف، مجلس در اردیبهشت سال ۱۴۰۴ قانون استفساریه جزء ۱۳ بند «ب» ماده ۹ را تصویب کرد و شورای نگهبان هم آن را تایید کرد. طبق این قانون، صدور بارنامه توسط شرکت‌ها و موسسات حمل‌ونقل رسماً بخشی از خدمات حمل‌ونقل شناخته شده و از پرداخت مالیات بر ارزش افزوده معاف است.

۶. آموزش، پژوهش و شارژ شهرک‌های صنعتی (اجزای ۱۴، ۱۶ و ۱۷)

برای آموزش بهتر مهارت‌ها، کاهش هزینه‌های تولید در صنعت و تقویت توان دفاعی کشور، تسهیلات و معافیت‌های مالیاتی مشخصی در نظر گرفته شده است. خدمات مشمول این قانون به شرح زیر می‌باشد.

• آموزش و ورزش (جزء ۱۴): خدمات آموزشی، پژوهشی و ورزشی که از مراجع رسمی مجوز دارند معاف هستند. توجه داشته باشید که صرف استفاده از کلمه «آموزشی» روی یک کلاس کافی نیست، بلکه شرایط و حدود آن باید طبق آیین‌نامه اجرایی این بخش باشد.
• شارژ شهرک‌های صنعتی (جزء ۱۶): پولی که شرکت‌های خدماتی شهرک‌های صنعتی بابت شارژ عمومی، نگهداری و نظافت از کارخانه‌ها می‌گیرند مالیات ندارد.
• تعمیرات دفاعی (جزء ۱۷): خدمات تعمیر و بازسازی تجهیزات نظامی و امنیتی.

پول‌ها و درآمدهایی که اصلاً مشمول مالیات ارزش افزوده نیستند

طبق تبصره پایانی بند «ب» قانون مالیات بر ارزش افزوده ماده ۹، یک‌سری از دریافتی‌ها اساساً فروش کالا یا خدمت به حساب نمی‌آیند و نباید هیچ مالیاتی به آن‌ها تعلق بگیرد. مهم‌ترین نمونه‌های این دریافتی‌های معاف از مالیات شامل موارد زیر است.

1. پولی که بابت خسارت یا غرامت دریافت می‌شود.
2. درآمدی که شرکت‌ها از تغییر قیمت دارایی‌های ارزی خود به دست می‌آورند (تسعیر ارز).
3. انواع سود (مانند سود بانکی و سود سهام).
4. جریمه‌هایی که افراد یا شرکت‌ها دریافت می‌کنند (به شرطی که بخشی از قیمت کالا نباشد).
5. پولی که شرکا به عنوان سرمایه وارد شرکت می‌کنند (آورده نقدی یا غیرنقدی).
6. کمک‌های مالی بلاعوض دولت به مجموعه‌ها.

تفاوت معافیت ماده ۹ با نرخ صفر چیست؟

گاهی افراد اصطلاح «معاف از مالیات» در ماده ۹ را با «مالیات با نرخ صفر» در ماده ۱۰ اشتباه می‌گیرند، در صورتی که این دو تفاوت مالی بزرگی برای کسب‌وکارها دارند. تفاوت کالای معاف با کالای نرخ صفر شامل موارد زیر می‌شود.

• کالاهای معاف (ماده ۹): وقتی کالای معاف می‌فروشید، مالیاتی از خریدار نمی‌گیرید؛ اما مالیات‌هایی که خودتان قبلاً موقع خرید مواد اولیه یا هزینه‌های جاری پرداخت کرده‌اید به شما پس داده نمی‌شود. این مالیات‌ها فقط به عنوان هزینه معمولی کسب‌وکار ثبت می‌شوند.
• کالاهای با نرخ صفر (ماده ۱۰): این حالت مخصوص مواردی مانند صادرات است. در صادرات، علاوه بر اینکه مالیاتی از خریدار خارجی گرفته نمی‌شود، تمام مالیات‌هایی که صادرکننده برای تهیه مواد اولیه پرداخت کرده، توسط اداره مالیات به حسابش پس داده (استرداد) می‌شود.

اثر معافیت بر حسابداری و اعتبار مالیاتی خرید

در قوانین مالیاتی، اصطلاحی به نام «اعتبار مالیاتی» وجود دارد؛ یعنی مالیاتی که شما موقع خرید پرداخت کرده‌اید و حالا می‌خواهید از مالیات فروش خود کم کنید. با توجه به احکام ماده ۸ قانون، اثر ماده ۹ بر حسابداری شرکت‌ها در سه حالت زیر خلاصه می‌شود.

1. کسب‌وکارهایی که فقط کالای معاف می‌فروشند: مالیات‌هایی که بابت خرید مواد اولیه و وسایل مصرفی داده‌اید، به شما پس داده نمی‌شود و نمی‌توانید آن را از جای دیگری کم کنید (این مبالغ به عنوان هزینه ثبت می‌شوند).
2. کسب‌وکارهای با فعالیت مختلط (هم کالای معاف و هم مشمول): اگر هم‌زمان هر دو نوع کالا را می‌فروشید، فقط می‌توانید مالیات خرید موادی را که برای تولید کالاهای مشمول به کار رفته کسر یا پس بگیرید. مالیات مربوط به بخش معاف قابل استرداد نیست.
3. استثنای فوق‌العاده برای ماشین‌آلات خط تولید: حتی اگر کل کارخانه شما محصول معاف از مالیات (مثل آرد، شیر یا روغن) تولید کند، مالیاتی که بابت خرید دستگاه‌ها و ماشین‌آلات خط تولید پرداخت کرده‌اید، قابل پس گرفتن و کسر از اداره مالیات است.

همچنین طبق ماده ۱۲، همه کسانی که کالای معاف می‌فروشند باید در سامانه مودیان ثبت‌نام کرده و فاکتورهای خود را با شناسه کالای معاف صادر کنند. معاف بودن به معنی بی‌نیازی از صدور صورتحساب الکترونیکی نیست.

جریمه‌های سنگین نقض ماده 9 قانون مالیات بر ارزش افزوده

قانون‌گذار برای اینکه مطمئن شود فروشندگان به بهانه ارزش افزوده از مردم پول اضافی نمی‌گیرند، سخت‌گیری زیادی کرده است. بر همین اساس، مهم‌ترین تدابیر و الزامات قانونی پیش‌بینی‌شده شامل موارد زیر می‌باشد.

• نصب برچسب معافیت: تولیدکنندگان و فروشندگان موظفند عبارت «معاف از مالیات بر ارزش افزوده» را روی بسته‌بندی کالاهای معاف درج کنند تا خریدار متوجه آن باشد.
• جریمه ۲ برابری بدون بخشش: اگر فروشنده‌ای از خریدار بابت کالای معاف مالیات بگیرد، علاوه بر اینکه باید آن پول را پس بدهد، به پرداخت دو برابر مالیات دریافتی جریمه می‌شود. نکته بسیار مهم این است که این جریمه به هیچ وجه قابل بخشودگی نیست.
• شکایت و پیگیری خریداران: مردم می‌توانند با مراجعه به سامانه امور مالیاتی، فاکتورهای غیر قانونی را گزارش کنند. اداره مالیات موظف است گزارش را بررسی کرده و حداکثر ظرف سه ماه در صورت تایید تخلف، پول اضافه را به حساب خریدار برگرداند و جریمه فروشنده را وصول کند.

وضعیت فرآورده‌های زنبورداری و نوغانداری در ماده ۹

در زمان تصویب قانون دائمی سال ۱۴۰۰، به دلیل ذکر نشدن محصولات زنبورداری در جزء ۱ بند «الف» ماده ۹، این فرآورده‌ها شامل مالیات شده و اختلافاتی میان تولیدکنندگان و سازمان امور مالیاتی به‌وجود آمد. برای حل این مشکل، مجلس با اصلاح جزء ۲ بند «الف» ماده ۹، تمامی فرآورده‌های زنبورداری شامل عسل، ژل رویال، بره‌موم، گرده گل، موم و زهر زنبور را به همراه نوغانداری (پیله کرم ابریشم) صراحتاً به فهرست اقلام معاف اضافه کرد. بر این اساس، در حال حاضر کلیه محصولات طبیعی زنبور عسل و ابریشم در کشور بدون پرداخت مالیات بر ارزش افزوده عرضه می‌شوند.

جمع بندی؛ ماده 9 مالیات بر ارزش افزوده چه کاربردی دارد؟

شناخت دقیق ماده ۹ قانون مالیات بر ارزش افزوده هم به مصرف‌کنندگان کمک می‌کند تا هزینه‌های غیرقانونی پرداخت نکنند و هم از تحمیل جریمه‌های سنگین و غیرقابل‌بخشش دو برابری به کسب‌وکارها و حسابداران جلوگیری می‌کند. به یاد داشته باشید که معافیت کالا یا خدمات هرگز به معنای معافیت از ثبت صورت‌حساب در سامانه مودیان نیست و اجرای درست این تکالیف، کلید اصلی انضباط مالیاتی به شمار می‌رود.

آیا تا به حال هنگام خرید اقلام معاف با دریافت غیرقانونی مالیات مواجه شده‌اید یا در ثبت فاکتورهای خود در سامانه مودیان ابهامی دارید؟ تجربیات، سوالات و مشکلات مالیاتی خود را در بخش نظرات بنویسید تا به آن‌ها پاسخ دهیم.

سوالات متداول درباره ماده 9 مالیات ارزش افزوده

آیا خرید ماست، پنیر، برنج و گوشت در سوپرمارکت‌ها مالیات ارزش افزوده دارد؟

خیر؛ تمامی اقلام لبنیاتی اصلی، گوشت و مرغ، نان، برنج، حبوبات و روغن‌های خوراکی دارای سیب سلامت و مجوزهای بهداشتی، به صورت ۱۰۰ درصد از مالیات ارزش افزوده در بازار معاف هستند.

آیا برای خرید زیورآلات طلا مالیات پرداخت نمی‌کنیم؟

معافیت ماده ۹ فقط مربوط به «شمش طلا» است. در طلاهای ساخته‌شده (مثل گردنبند و انگشتر)، خود وزن طلای خام معاف است، اما به اجرت ساخت، سود طلا فروش و حق‌العمل مالیات ارزش افزوده تعلق می‌گیرد.

آیا بلیت اتوبوس و قطار مالیات دارد؟

خیر؛ جابه‌جایی مسافر با وسایل نقلیه جاده‌ای، ریلی و دریایی معاف از مالیات است. تنها برای پروازها و بلیت هواپیما مالیات ارزش افزوده دریافت می‌شود.

اگر فروشنده‌ای روی جنس معاف مالیات گرفت چه کار کنیم؟

شما می‌توانید فاکتور خرید را در سامانه گزارش‌های مردمی سازمان امور مالیاتی ثبت کنید. اداره مالیات پس از رسیدگی، پول اضافه را به شما برمی‌گرداند و فروشنده را دو برابر جریمه می‌کند.